|
▪ Pėrveē lėndės dhe
metodės studimore, qė kryekėput
mbėshtetet nė parime tė pėrcaktuara
empirike, me kohė psikologjia si shkencė
nė vete, pėrveē lėndės sė saj studimore,
filloj tė ballafaqohet edhe me dukuri tė
shumta tė shfaqjeve paranormale. Meqė
ishte e ngushtuar nga principet e veta
rigoroze mbi tė cilat ndėrtohej, marrja
me kėto dukuri u mohua nė tėrėsi, duke i
shpallur kėto tendenca si sharlatanizėm.
Kėshtu, hulumtimi i kėtyre fenomeneve
paranormale, iu mbeti nė duart e disa
entuziastėve, tė cilėt, gradualisht,
kėrkimet e veta nga kjo lėmi i lartėsuan
nė nivelin e njohurisė sė re paralele tė
quajtur PARAPSIKILOGJI.
Nocioni parapsikologji,
buron nga togfjalėshi "para"-qė nė
gjuhėn latine do tė thotė jashtė, dhe
"psikologjia"-njohuri qė merret me
studimin e psikes njerėzore. Pra, diēka
qė nė njėfarė dore mund tė jetė doktrinė
nė vete, por jashtė suazave tė
pėrcaktuara dhe tė njohura zyrtarisht tė
psikologjisė. Edhe pse kjo lėmi u
braktis nga shkenca, shumė hulumtues me
nam, duke rrezikuar reputacionin e tyre
akademik, gradualisht filluan t'i
ndėrtojnė themelet e para tė njė lėmi tė
ri kėrkimor, i cili, kohėn e fundit, me
njė ekspansion tė pa parė, ka filluar
seriozisht t'ju bėjė konkurrencė
disiplinave tjera ekzistuese shkencore,
e nė rend tė parė psikologjisė dhe
psikiatrisė.
Historiku retrospektiv i zhvillimit tė
parapsikologjisė ėshtė i gjatė, andaj,
pa hyrė fare nė kronologjinė e fillit
dhe zėnies sė saj, pėrmes kėtij
artikulli, deshėm vetėm t'ju prezantojmė
gjerėsinė e fushave kėrkimore, me tė
cilat ndėrtohet trungu i saj struktural.
Sikurse edhe shumė shkencat tjera nė
konstituim e sipėr, edhe parapsikologjia
po ballafaqohet me ēėshtjet
terminologjike tė emėrtimit tė saj.
Kjo ndoll ngaqė ende pa u definuar
zyrtarisht nė qarqet e ndryshme
akademike, pėrveē termit parapsikologji,
mund tė hasim nė emėrtimet e ndryshme
sikurse janė: "psikotronika",
"metapsikologjia", "psikoenergjetika"
etj. Pa dashur tė polemizojmė me
pėrshtatshmėrinė e kėtyre emėrtimeve,
ne do ta pėrvetėsojmė termin
"parapsikologji", i cili tashmė ėshtė mė
i shpeshtė.
Lėnda studimore e parapsikologjisė
Sqarimi teorik i lėndės tejet voluminoze
studimore tė parapsikologjisė,
globalisht mund tė pėrfshihet nė katėr
grupe themelore:
I. HULUMTIMI I PERCEPCIONEVE
JASHĖSHQISORE, (ndryshe e quajtur si
"ESP fenomene", qė ėshtė shkurtesė
angleze e fjalėve: extra sennsory
perception - "ESP"). Nė kuadrin e lėndės
studimore tė kėtij grupi, pėrfshihen
hulumtimet e shfaqjeve tė ndryshme tė
kėtyre fenomeneve:
a) TELEPATIA- hulumtimi i dukurisė sė
komunikimit mental nga largėsia,
ndėrmjet dy a mė tepėr personave, pa
kontakt fizik tė drejtpėrdrejtė;
b) QARTĖPAMĖSIA - hulumtimi i dukurisė
sė regjistrimit tė qartė mental tė
ngjarjeve nga largėsia, qė diku janė nė
ndodhje e sipėr;
c) PREKOGNACIA - hulumtimi i dukurisė
pėr parathėnien e ngjarjeve tė ndryshme
para se tė ndodhin ato;
d) RETROKOGNACIA - hulumtimi i dukurisė
sė qasjes sė qartė perceptive nė
ngjarjet qė kanė ndodhur nė njė kohė tė
kaluar.
II. PSIKOKINEZA - hulumtimi i ndikimeve
pėrmes energjisė mentale nė lėvizjen e
gjėsendeve fizike Nė kuadrin e lėndės
studimore tė kėtij grupi, pėrfshin
hulumtimet e shfaqjeve tė ndryshme tė
kėtyre fenomeneve:
a) MATERIALIZIMI- hulumtimi i dukurive
tė paraqitjes sė gjėsendeve materiale,
pa qenė ato mė parė tė pranishme aty;
b) DEMATERIALIZIMI- hulumtimi i dukurisė
sė zhdukjes sė gjėsendeve fizike, tė
cilat, paraprakisht, kanė qenė prezentė;
c) LEVITACIONI - hulumtimi i fenomenit
tė ngathtėsisė mbi forcėn e gravitetit
dhe qėndrimit tė sendit fizik pezull mbi
sipėrfaqen e mbėshtetjes tokėsore ( kėtu
mė tepėr hulumtimi orientohet kah
fenomeni i ngritjes sė trupit dhe
qėndrimi pezull mbi sipėrfaqen e platesė
tokėsore);
d) TELEPORTACIONI - hulumtimin e
fenomeneve tė dematerializimit tė
gjėsendeve fizike dhe bartjes sė tyre
nga njė vend nė njė vend tjetėr;
e) SHĖRIMI PSIKIK - hulumtimi i shėrimit
tė shumė sėmundjeve tė ndryshme pėrmes
metodave psikike tė veprimit;
f) FOTOGRAFIA MENTALE - hulumtimi i
mundėsisė sė fotografimit nė shiritin e
celularit filmik tė pamjeve tė ndryshme
tė paramenduara si figuracione psikike.
III. PSIKOFIZIKA - hulumtimi i
manifestimeve fizike tė fenomeneve
parapsikologjike dhe formave tė ndryshme
tė shprehjeve paranormale tė energjisė.
Nė kuadrin e lėndės studimore tė kėtij
grupi, pėrfshihen hulumtimet e shfaqjeve
tė ndryshme tė kėtyre fenomeneve:
a) PARAFIZIKA- hulumtimi i fenomeneve tė
ndryshme tė manifestimeve energjetike,
tė cilat janė evidente, por nuk pėrkojnė
me ligjshmėritė e njohura tė fizikės
materiale;
b) UFO-FENOMENET - hulumtimi i
ekzistimit tė civilizimeve tjera
jashtėtokėsore nė Univers dhe mundėsia e
vėnies sė kontakteve me ta;
c) ENERGJIA PIRAMIDALE - hulumtimi i
fenomeneve tė manifestimit tė energjisė
specifike nė hapėsirėn e brendėsisė sė
piramidave tė lashta egjiptiane dhe
ndryshimeve qė ajo shkakton nė
strukturėn substanciale tė disa
elementeve, me njė theks tė veēantė tė
ndikimit tė kėsaj energjie nė psiken e
njeriut.
IV. NOETIKA- ėshtė njė njohuri specifike
kėrkimore qė vepron nė kuadrin e
parapsikologjisė, e qė merret me
hulumtimin e shpirtit dhe tė vetėdijes,
si dhe fenomeneve tė manifestimit tė
tyre. Nė kėtė lėmi tė veēantė kėrkimore
hyjnė kėto degė:
a) PSIKOLOGJIA TRANSPERSONALE - e cila
merret me hulumtimin e potencialeve tė
ndryshme tė zhvillimit njerėzor;
b) TANATOLOGJIA - hulumtimi i ndodhjes
sė procesit tė vdekjes;
c) GJENDJET E NDRYSHME SHPIRTĖRORE -
hulumtimi i gjendjeve tė ndryshme
shpirtėrore nė momentin e transit
psikik, qetėsisė meditative, gjendjes
hipnotike, projeksionit astral (udhėtimi
i vetėdijshėm i shpirtit nė hapėsirat e
pakufizuara jashtė trupit), krijimtarinė
e ndėrvetėdishme dhe formave tė ndryshme
tė kėtij manifestimi, siē bie fjala tė
shkruarit automatizuar nė gjendje tė
pavetėdijshme, etj.;
d) SISTEMET E USHTRIMEVE TRADICIONALE -
kjo degė e lėmit tė parapsikologjisė, ka
tė bėj me hulumtimin e koncentrimit
mental, meditimit, jogės, hipnozės dhe
autohipnozės, sugjestionit dhe
autosugjestionit, etj.
Sikurse mund tė vėrejmė nga ky
prezantim, lėnda studimore e
parapsikologjisė ėshtė tejet voluminoze.
Qė tė jetė sa mė e suksesshme nė rrugėn
e vetė kėrkimore, asaj i nevojitet njė
qasje multi-disiplinare. Pra, i
nevojitet edhe ndihma e inkuadrimit tė
shkencave tjera ekzakte nė kėtė drejtim.
Pa marrė parasysh stagnimin e deritashėm
ekzistues nga shkenca oficiale, kohėve
tė fundit vėrehet njė qėndrim mė liberal
nė kėtė drejtim. Ky liberalizėm i
heshtur, ndikon dukshėm qė kontributin e
tyre nė kėtė drejtim, ta japin edhe
shumė shkencėtar tė njohur botėror.
Njė faktor tjetėr i favorshėm nė kėtė
drejtim, e qė kontribuon nė ngritjen
kualitative tė metodave hulumtuese tė
parapsikologjisė ėshtė, po ashtu, edhe
zhvillimi i madh dhe i hovshėm i
teknikės sė sofistikuar digjitale.
Dhe, pėr fund, lirisht mund tė
konstatojmė se, parapsikologjia sot, nuk
ėshtė mė njė lėmi e individėve tė
papėrcaktuar kureshtar, por njė njohuri
e re serioze qė ėshtė nė ekspansion tė
vėrtetė.
Adnan Abrashi-NANDA |