|
▪ Ndoshta do tė
duket e pabesueshme, por globalizimi dhe
njė qendėr e fortė e sundimit politik
dhe ekonomik tė nivelit evropian dhe
botėror, nuk ėshtė ide e kohės moderne.
Shtete e sotme tė integruara nė Evropėn
e Bashkuar, me njė territor pa kufi,
valutė dhe ekonomi tė integruar, mė sė
pari ka qenė ide dhe synim i parealizuar
i fashizmit Gjerman tė HITLERIT dhe
aleatėve tė tij gjatė viteve tė dyzeta
tė shekullit tė kaluar.
Etimologjikisht nocioni "FASHIZĖM"
buron nga fjala latini "Fasces" qė ka
kumtimin e tufės sė thuprave apo
kallinjve tė grurit tė bashkuara nė njė
tog, njė simbolizėm qė figurativisht
pasqyron rėndėsinė e pacenueshme tė
bashkėsisė kolektive tė ndėrtimit tė
shtetit, nė raport me individin si
faktor minor.E shprehur edhe
figurativisht, kėtė domethėnie mund ta
gjejmė nė shumė simbole tė fashizmit
italian dhe asaj gjerman, nė formė tė
togut tė thuprave, togut tė kallinjve,
etj,. E, sa pėr kureshtje, ky simbol
mund tė gjendet edhe nė vllėzėritė e
ndryshėm tė masonerisė me ndikim botorė,
veēanėrisht tė iluminatėve, andaj, nėse
do tė analizohen me vėmendje simbolet e
shumė shteteve tė sotme, nė to do tė
hasim nė zgjidhje afėrsisht tė njėjta
grafike, e qė kanė kėtė porosi dhe
domethėnie.


Nė fakt, sot, pa u
thelluar realisht nė thelbin e vėrtetė
tė saj, sa herė qė tė pėrmendet termi
FASHIZĖM, automatikisht aludohet nė
Gjermanin e dikurshme naziste dhe
politikėn e saj tė diskriminimit racor,
antisemitizmin, likuidimin e
pamėshirshėm tė kundėrshtarėve
ideologjik, llogoret dhe Luftėn e dytė
Botėrore.
Bazuar, nė faktet se ēka
ka ndodhur gjatė Luftės sė dytė botėrore,
fashizmi si ideologji shtetformuese, ka
qenė dhe gjithnjė do mbetet sinonim i sė
keqes. Por, edhe pse ajo ishte si njė
tendencė e dėshtuar politike, kohėn e
fundit, fashizmi dhe elementet e saja
ideologjike, gjithnjė e mė shumė janė
prezente nė strukturat politike tė shumė
shteteve bashkėkohore, qė nė shikim tė
parė duken si shtete dhe sisteme tė njė
tradite tė madhe demokratike.
Qė ta kemi tė qartė kėtė
rrezik latent pėr botėn dhe njerėzimin
nė pėrgjithėsi, unė nė kėtė rast, do
t'ju prezantoj 14 specifiket e
pėrgjithshme tė regjimeve FASHISTE, tė
cilat, nė njėrėn prej eseve tė veta tė
titulluar "A ėshtė kush pėr fashizmin" i
ka prezantuar hulumtuesi dhe politologu
me renome botėrore Dr. Lawrence Bitt.
Deri nė diferencimin e
kėtyre karakteristikave metodike, ai ka
arritur duke bėrė krahasime me sistemet
politike shtetėrore tė Hitlerit,
Musolinit, Frankos, Suhartos, Pinoēetit
etj.
Sipas Dr. Lawrences, 14
elemente specifike dhe esenciale tė
regjimeve shtet formuese fashiste nė
botė janė:
1. Nacionalizmi i
fuqishėm dhe i pėrhershėm.-Regjimet
fashiste gjithnjė synojnė nė
shfrytėzimin maksimal tė sloganeve
patriotike dhe nacionale tė shprehura nė
forma tė simboleve, muzikės dhe kėngėve
patriotike etj. Madhėrohet dhe
glorifikohet shėnimi i ēdo ngjarje apo
festė historike kombėtare, duke u
pėrdorur me tė madhe nė to, elementet
folklorike nacionale: flamujt, stemat,
fotografitė dhe simbolet tjera
nacionale.
2. Nėnvlerėsimi i
drejtave tė njeriut.- Nga frika prej
armikut permanent dhe nevojės pėr siguri,
njerėzit qė jetojnė nė regjimet e
ndryshme fashiste, besojnė se nė disa
raste tė rrezikimit tė sigurisė
nacionale, mund tė pranohen edhe
kufizime e tė drejtave tė njeriut. Nė
emėr tė kėtij rreziku tė imponuar nga
sistemi, populli i atij shteti, as qė do
tė vėrej kėto cenime flagrante tė
drejtave universale, duke lejuar dhe
arsyetuar edhe pastrimet e ndryshe
etnike, deportimet, ekzekutimet masive,
arrestimet e njerėzve dhe mundimet e
tyre me metoda mė drakoniane. Preteksti
i vetėm ėshtė se ata, gjoja janė
kundėrshtar tė rrezikshėm tė sistemit.
3. Identifikimi i armikut
potencial - Nė emėr tė luftės kundėr
terrorizmit, liberalizimit, socializmit,
rrezikut nga pakicat e ndryshme
kombėtare, fetare, racore, etj, masat e
helmuara me ndjenjėn e tepruara tė
nacionalizmit dhe patriotizmit, e
pranojnė kėtė rrezik tė pėrbashkėt qė ju
servohet, duke i lejuar sistemit
pėrdorimin e tė gjitha metodave si mjete
kundėr tyre.
4. Ndihma ushtarake -
Edhe kur kėto shtete ballafaqohen me
shumė probleme ekonomike dhe sociale,
duke i anashkaluar dhe injoruar nevojat
e brendshme ekzistuese reale, ushtrisė
nga buxheti, jo proporcionalisht ju
akordohen shuma tė mėdha financiare. Nė
prapavijė propagandistike tė kėtyre
veprimeve, ushtria dhe shėrbimi ushtarak
madhėshtohen nė piedestal.
5. Favorizimi gjinor. Nė
shtete me elemente tė regjimit fashist,
mė tepėr avancohet pozita dhe rėndėsia e
mashkullit nė shoqėri. Njė rėndėsi e
veēantė i jepet edukatės puritane
tradicionale, duke ju shpallur njė luftė
tė hapėt lėvizjeve tė ndryshme feministe.
Pamėshirshėm, nėn shėnjestėr vihen
devijimeve tė ndryshme shoqėrore tė
natyrės seksuale, e veēanėrisht
homoseksualizmi.
6. Kontrollimi dhe
censurimi i mediave masive.- Pėrmes
formave tė ndryshme tė imponimit, nė
sistemet fashiste, mediat janė tė
kontrolluara nga shteti. Nė kėto raste,
format e censurės qė zakonisht aplikohen
ndaj mediave, mund tė ndahen nė dy grupe:
nė grupin e parė hynė censura
klasike-direkte, pėrmes emėrimit zyrtar
tė pėrfaqėsuesit qeveritar si pėrgjegjės
pėr median e caktuara, dhe e dyta,
censurės mė tė sofistikuar-indirekte,
pėrmes pėrkrahjes morale dhe financiare
tė simpatizuesve qeveritar qė punojnė nė
medie: drejtor, kryeredaktor, redaktor,
gazetar etj.
7. Opsesioni i pėrhershėm
me sigurinė nacionale.- Qeveritė e
kėtyre shteteve nė opinion gjithnjė
manipulojnė me logjikėn e imponimit tė
frikės. Kėshtu, ēfarėdo mase qė
ndėrmarrin nė veprimet e veta, i
arsyetojnė ato me rrezikimin e
interesave nacionale.
8. Religjioni dhe shteti
janė tė gėrshetuara.- Zakonisht tek kjo
karakteristikė vėrehet njė simpati e
haptė, bashkėveprim dhe koordinim
parimor nė mes tė qeverisė dhe
religjionit, posaēėrisht atij religjioni
qė ėshtė mė i pėrhapur dhe me ndikim mė
tė madh tek masat. Nė kėto raste, nė
retorikėn e politikanėve dhe
pėrfaqėsuesve zyrtar shtetėror, vėrehet
njė terminologji mė e shprehur
religjioze, edhe pse, nė princip,
parimet esenciale tė politikės sė tyre,
diametralisht janė tė kundėrta nė mes
vetiu.
9. Fuqia korporate ėshtė
e mbrojtur dhe e privilegjuar.- Nė
sistemet me elemente fashiste tė
organizimit tė pushtetit,
industrialistėt dhe aristokracia e pasur,
janė ata qė vendosin pėr liderėt politik
qė do tė vijnė nė pushtet, duke krijuar
kėshtu njė raport reciprok ndėrmjet
ekonomisė dhe shtetit. Elita e vėrtetė,
qė vendos nė kėto raste, gjithnjė
qėndron prapa skene dhe, para gjitha
rrjedhave shoqėrore dhe politike tė atij
shteti, roli i tyre ėshtė kyē.
10. Ngufatja e fuqisė
punėtore- Pėr shtetet me elemente
fashiste, punėtorėt e organizuar dhe tė
rreshtuar nėpėr organizata tė ndryshme
sindikale dhe forma tjera tė veprimit
dhe organizimit profesional, paraqesin
njė rrezik serioz, andaj, kėto veprime
tė klasės punėtore nė atė shoqėri,
luftohen dhe eliminohen me tė gjitha
mjete nė dispozicion.
11. Nėnvlerėsimi i
intelektualėve dhe artit tė mirėfilltė -
Gjėja mė e rrezikshme pėr sistemet
fashiste praqet intelektualizmi dhe
krijimtaria artistike e mirėfilltė. Nuk
ėshtė fare jashtė mendje, qė nė kėto
shtete dhe regjime, profesorėt,
akademikėt dhe intelektualėt tjerė tė
profileve tė ndryshme, t'i vej nėn
mbikėqyren dhe pėrcillen e shėrbimeve
sekrete shtetėrore. Pretendimet e tyre
parimore pėr humanizėm, liri tė krijimit
dhe veprimit, pėr elitėn sunduese tė
kėtyre shteteve, paraqesin njė
rrezikshmėri tė lartė shoqėrore. Shpesh
kėto sisteme, qėllimisht i zvogėlojnė
buxhetet e financimit tė aktiviteteve
kulturore dhe artistike, me qėllim tė
ngufatjes indirekte tė shprehjes sė
liria krijuese intelektuale.
12. Opsesioni me krimin dhe dėnimin e
saj - Nė sistemet me elemente fashiste
tė ndėrtimit tė pushtetit, si njė
segment kyē dhe tejet i rėndėsishėm i
shoqėrisė, konsiderohet policia. Asaj i
epen kompetenca tė mėdha, si arsyetim,
gjoja nė emėr tė zbatimit sa ma efikas
tė ligjit dhe luftės kundėr
kriminalitetit. Nga njė klimė masive
popullore e krijuar qė ma parė, masat e
gjėra shoqėrore, zakonisht kanė tendenca
qė mos ta vėrejnė kėtė dhunė policore ku
viktimat e saja shpesh janė edhe ata
vetė.
13. Korrupsioni -
Regjimet fashiste gati gjithnjė janė tė
udhėhequra nga rrethi i ngushtė i
shokėve dhe miqve, andaj, pozitat mė tė
rėndėsishme shtetėrore ju referohen
atyre. Nė kėto regjime, aspak nuk ėshtė
e ēuditshme qė prona shoqėrore tė
tjetėrsohet, gjegjėsisht tė vidhet nga
zyrtarėt e lartė tė saj. Korrupsioni
haptas ėshtė i shprehur dhe ajo
konsiderohet si "fshehtėsi publike"
14. Falsifikimi i
zgjedhjeve - Edhe pse me kushtetutat e
kėtyre shteteve, si shprehje e lirė e
popullit, formalisht zbatohen zgjedhjet
e lira, ato, rreptėsisht kontrollohen
nga forca politike nė pushtet. Kampanjat
zgjedhore nė kėto shtete, gjithnjė
pėrcillen me shantazhe, kėrcėnime,
trillimin e dosjeve tė fshehta... e deri
tek likuidimet fizike tė pretendetėve
serioz pėr pushtet nga opozita politike.
Dhe pėr fund, unė nuk
kisha dhėnė asnjė koment, me kusht qė,
ēdonjėri prej nesh , le ta pyes veten
se, sa nga kėto 14 elemente
karakteristike parimore tė sistemeve
fashiste, ekzistojnė nė shtetet e
Evropės sė sotme dhe botės demokratike
nė pėrgjithėsi.
Pse jo, edhe nė Kosovėn
tonė ku administrohet nga regjimi i
instaluar neokolonialist i UNMIK-ut.
Adnan Abrashi-NANDA |